Powiat wysokomazowiecki

Wyszonki-Wypychy

Wyszonki-Wypychy: dzieje osady dawnej okolicy Wyszonki, wiejskiej społeczności i kapliczki z okresu międzywojennego. GUS NSP 2021: 168 mieszkańców.

Poznaj historię

Gmina: Klukowo
Powiat: wysokomazowiecki
Województwo: podlaskie
Rodzaj: Wieś
SIMC: 0398882

Zapisane w historii

Historia miejscowości

Osada w historycznej okolicy Wyszonki

Wyszonki-Wypychy należą do historycznej grupy wsi związanych z Wyszyńskimi. Opracowania wiążą nazwę z piętnastowiecznymi podziałami osadniczymi. Nie traktujemy jednak ogólnej wzmianki o Wyszonkach z 1444 roku jako pewnego aktu założenia właśnie Wypychów. Poszczególne wsie okolicy trzeba odróżniać od siebie również wtedy, gdy źródła skracają ich nazwy.

W XIX wieku struktura własności była zróżnicowana: obok majątku występowały mniejsze działy i gospodarstwa. Pomocnicze opracowanie podaje dla 1827 roku 10 domów i 89 mieszkańców. Opisuje też zmiany związane z uwłaszczeniem oraz współistnienie gospodarstw drobnoszlacheckich i chłopskich. Jest to obraz społeczności znacznie bardziej złożonej niż sam dwór i jego właściciel.

Co naprawdę podaje spis 1921

Pierwotny skorowidz z 1924 roku, opracowany na podstawie spisu z 30 września 1921 roku, wymienia Wyszonki-Wypychy jako wieś liczącą 49 budynków mieszkalnych i 254 osoby. Wśród mieszkańców 246 osób podało wyznanie rzymskokatolickie, cztery prawosławne i cztery mojżeszowe. Narodowość polską zadeklarowały 253 osoby, białoruską jedna.

To ważne rozróżnienie źródłowe. W pomocniczym haśle internetowym pod Wypychami przytoczono liczby 13 domów i 97 mieszkańców oraz folwark 4 domy i 76 osób. Na skanie dotyczą one sąsiednich Wyszonek-Wojciechów. W tym przewodniku stosujemy wynik odczytany bezpośrednio z tabeli GUS, nie powielamy przesunięcia wierszy.

Źródło opracowania

1827
Historyczne zestawienie ludności
Opracowanie pomocnicze podaje 10 domów i 89 mieszkańców.
Źródło
1921
Wieś w pierwotnym skorowidzu
49 budynków mieszkalnych i 254 osoby; wynik odczytany bezpośrednio ze skanu.
Źródło
Około 1928
Kapliczka
Przybliżone datowanie murowanej kapliczki podane w programie gminnym.
Źródło

Blisko nas

Miejsca warte poznania

mała architektura sakralna

Kapliczka z okresu międzywojennego

Wyszonki-Wypychy

Murowana kapliczka, datowana w dokumentacji na około 1928 rok i ujęta w gminnej ewidencji zabytków.

Brak potwierdzonej lokalizacji adresowej i oględzin terenowych; należy uszanować prywatne otoczenie obiektu.

Sprawdź u źródła Na mapie

Ludzie i pamięć

Wspólna historia.
Wiele śladów.

Najbardziej konkretnym obiektem małej architektury ujętym w dokumentacji gminnej jest murowana kapliczka datowana w przybliżeniu na 1928 rok. Program opieki nad zabytkami wymienia ją w gminnej ewidencji. Samo ujęcie w ewidencji nie oznacza automatycznie wpisu do rejestru zabytków, dlatego nie zrównujemy obu form ochrony.

Wyszonki-Wypychy wyróżnia również liczba odnotowanych śladów archeologicznych. W programie znajdują się stanowiska AZP 45-81/54-65, obejmujące osady, punkty i ślady osadnicze o różnej chronologii. Wśród nich występują materiały z epoki kamienia, okresu rzymskiego, średniowiecza i czasów nowożytnych. Szerokie przedziały nie dowodzą nieprzerwanego trwania jednej osady ani nie wskazują daty powstania współczesnej wsi.

Stanowisk nie przedstawiamy jako urządzonej trasy turystycznej. Z kolei kapliczka jest elementem lokalnego krajobrazu religijnego, nie punktem z potwierdzonymi godzinami zwiedzania. Obecnego stanu obiektu nie sprawdzano terenowo.

Źródło opracowania

Warsztat redakcyjny