Wnory-Wiechy

Odrębna osada Wnor

Wiechy należały do dawnej okolicy szlacheckiej Wnory, lecz miały własną nazwę i dokumentację. W opracowaniu Henryki Sędziak zestawiono zapis Wnory Więchy z 1580 r. Słownik geograficzny również przytacza pisownię Więchy. Nie jest to dowód założenia wsi w XVI stuleciu, tylko jej poświadczenie. Dla 1827 r. Słownik podaje piętnaście domów i 59 mieszkańców; późniejszy opis przypisuje miejscowość gminie Wysokie Mazowieckie i parafii Kulesze.

Obraz majątku w 1830 roku

Znacznie dokładniejszy wgląd w miejscową gospodarkę daje ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Województwa Augustowskiego z 4 września 1830 r. Dotyczyło postępowania przeciw spadkobiercom Józefa Wnorowskiego, obejmującego dobra Wnory-Wiechy i odrębnie Wnory-Pażochy. Część odnosząca się do Wiech wymienia drewniany dom dworski, zabudowania gospodarcze, stary browar, owocujący, lecz zaniedbany sad, cztery domy włościańskie z zabudowaniami i jedną kuźnię. Grunty opisano jako trzy pola.

Do dóbr należała także przynależność w Chojanach-Bąkach, obejmująca drewniany dom i ziemię. W samych Wiechach ogłoszenie wskazuje zastawną posesję spadkobierców Wincentego Mierczyńskiego, od których majątek dzierżawił Maciej Choiński. Dokument pozwala więc odróżnić dziedziczenie, zastaw i dzierżawę, zamiast przedstawiać każdą wymienioną osobę jako kolejnego właściciela wsi. Licytację przygotowawczą wyznaczono na 11 października, z ceną wywoławczą 20 tysięcy złotych polskich za Wiechy. Samo obwieszczenie nie dowodzi, że sprzedaż wtedy doszła do skutku.

Sąsiednie Pażochy opisano w innym punkcie. Tamtejszych dwóch lamusów, wiatraka, spichrza czy jedenastu domów włościańskich nie wolno przenosić do Wiech. Podobnie cztery domy włościańskie z opisu dóbr nie muszą stanowić pełnej liczby wszystkich domów osady z wcześniejszego spisu.

Mieszkańcy, szkoła i sołectwo

Spis z 30 września 1921 r. wykazał we Wnorach-Wiechach 43 budynki przeznaczone na mieszkanie oraz 236 osób: 102 mężczyzn i 134 kobiety. Wszystkich zapisano jako rzymskich katolików i osoby narodowości polskiej. Szkolna kronika z Kulesz Kościelnych wymienia Wnory-Wiechy wśród miejscowości, w których w okresie międzywojennym otwarto szkoły. Nie podaje osobnego roku utworzenia tutejszej placówki.

Witold Jemielity, porównując wykazy sołectw z 1973 i września 1987 r., odnotował włączenie Nowych Wiech do sołectwa Wnory-Wiechy. Była to zmiana organizacji sołeckiej; nie dowodzi likwidacji odrębnej miejscowości podstawowej ani daty powstania kolonii.