Szepietowo-Wawrzyńce

Wieś obok ziemiańskiego gospodarstwa

Wawrzyńce mają własną historię, odrębną od miasta Szepietowo, Szepietowa Podleśnego i Szepietowa-Żaków. Szczególnie wyraźnie pokazuje to skorowidz pierwszego spisu powszechnego: 30 września 1921 r. Szepietowo-Wawrzyńce występowało w nim dwukrotnie. Wieś miała 17 budynków mieszkalnych i 89 mieszkańców, natomiast folwark sześć budynków i 137 osób. W osadzie wiejskiej zapisano 37 mężczyzn i 52 kobiety; w folwarku odpowiednio 60 i 77. Nie należy więc przenosić jednej z tych liczb na całe dzisiejsze Wawrzyńce ani traktować ich jako danych dla kolejowego Szepietowa.

Majątek był związany z Kierznowskimi herbu Pobóg. O jego skali świadczy opis zaplecza: oprócz dworu istniały mieszkania zarządcy i pracowników, budynki inwentarskie, gorzelnia, kuźnia oraz powozownia. Do siedziby prowadziły aleje kasztanowców, lip i grabów. Nie był to zatem sam dwór z ogrodem, lecz złożony organizm gospodarczy. Od 1936 r. gospodarował tu również profesor Kazimierz Rogoyski, agronom i popularyzator nowoczesnych metod uprawy. Jego wcześniejsze zamieszkanie w Szepietowie Podleśnym nie oznacza, że oba majątki były jedną miejscowością.

Od folwarku do doświadczeń rolniczych

26 marca 1948 r. dawny majątek przejął Oddział Mazowiecki Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego, tworząc zakład doświadczalny. Obejmował on ponad 252 ha, z czego około 207 ha stanowiła ziemia orna. Początki oznaczały jednoczesne organizowanie gospodarstwa i odbudowę zniszczonego zaplecza. Według historii PODR kierownik gospodarczy Piotr Pieniążek musiał zapewnić inwentarz i podstawowe wyposażenie; dopiero na takiej bazie można było rozwijać badania.

W latach 1948-1949 rozpoczęto budowę nowej obory i warsztatów oraz remonty mieszkań. Założono także stację meteorologiczną z deszczomierzem. W 1949 r. prowadzono czternaście doświadczeń polowych. Pracownikom służyła świetlica z biblioteką, organizowano naukę czytania i pogadanki rolnicze. Instytucja oddziaływała więc nie tylko na sposób uprawy pól, lecz również na codzienne życie powstającego środowiska pracowniczego.