Rosochate Kościelne

Wieś nad Wielkim Brokiem

Najstarszy przywoływany w miejscowym opracowaniu zapis o Rosochatem pochodzi z około 1414 roku. Dotyczy nadania przez księcia Janusza Starszego 60 włók Janowi i Jakubowi z Kleczkowa nad rzeką nazywaną Wielkim Brokiem. Jest świadectwem średniowiecznego zagospodarowywania tych ziem, nie dokładną datą założenia dzisiejszej wsi. W kolejnych zapisach występują Jan i Jakub z Rosochatego, a w 1446 roku także Rastold i Mikołaj, synowie Jakuba.

Pod koniec XIX wieku Rosochate Kościelne było miejscowością zamieszkaną przez drobną szlachtę i włościan. Słownik geograficzny, w tomie wydanym w 1888 roku, odnotował tu murowany kościół parafialny, szkołę początkową, 30 domów i 236 mieszkańców. Przytoczył również starsze dane z 1827 roku: 9 domów i 67 osób. Ten opis pokazuje wieś jako lokalny ośrodek religijny i oświatowy, a nie wyłącznie skupisko gospodarstw.

Spis z 30 września 1921 roku wykazał 83 budynki mieszkalne i 500 mieszkańców: 239 mężczyzn oraz 261 kobiet. W rubryce wyznania zapisano 439 rzymskich katolików i 61 osób wyznania mojżeszowego. Osobne rubryki narodowości zawierają 452 deklaracje polskie i 48 żydowskich; tych kategorii nie należy utożsamiać. Ważny przypis wyjaśnia ponadto, że Rosochate-Zalesie spisano łącznie z Rosochatem Kościelnem. Liczba 500 nie opisuje zatem automatycznie identycznego obszaru co współczesny rekord miejscowości.

Szkoła i odbudowa codzienności

Gminna historia szkolnictwa wywodzi miejscową szkołę z 1850 roku, kiedy nauczyciel Zalewski prowadził ją we własnym domu. W roku szkolnym 1928/1929 działało już sześć oddziałów, do których uczęszczało 200 uczniów. Zajęcia odbywały się także w wynajmowanych pomieszczeniach; fundamenty nowego budynku wykonano latem 1937 roku. Okupacyjne zamknięcie szkoły nie przerwało całkowicie nauki: tajne lekcje prowadzili między innymi Paulina i Franciszek Krassowscy. Powojenne naprawy ponownie zniweczył huragan z 15 sierpnia 1946 roku, który uszkodził domy i zabudowania gospodarcze oraz zerwał szkolny dach. W październiku 1951 roku elektryfikowano wieś i szkołę. Następny ważny etap miejscowej oświaty zamknęło otwarcie nowego gmachu 29 października 1994 roku.