Osipy-Lepertowizna

Lepartowizna przed końcem XIX wieku

Najstarszy szczegółowy opis tej miejscowości znajduje się w wydanym w 1884 roku piątym tomie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego, pod nazwą Lepartowizna. Był to folwark w powiecie mazowieckim, gminie i parafii Wysokie Mazowieckie. Autor zapisał, że w 1881 roku wydzielono go z dóbr Wysokie Mazowieckie. Nie jest to równoznaczne z datą powstania wszystkich zabudowań czy późniejszej wsi, ale potwierdza istnienie odrębnej jednostki gospodarczej już przed przełomem XIX i XX wieku.

Według tego opisu folwark miał około 120 mórg rozległości oraz cztery budynki drewniane. Wymieniono 47 mórg gruntów ornych i ogrodów oraz 45 mórg lasu; były też łąki i pastwiska. W krajobrazie gospodarstwa istotne były zatem nie tylko pola uprawne, lecz również zaplecze leśne i użytki zielone. Naukowy słownik nazw miejscowych łączy dawny zapis Lepartowizna z późniejszą nazwą Osipy-Lepertowizna. Sama analiza nazwy nie daje jednak życiorysu właściciela ani podstaw do przypisywania mu określonej narodowości lub religii.

Praca folwarczna i nowe rodziny

29 lipca 1905 roku robotnicy rolni folwarku przystąpili do strajku, który objął sześć gospodarstw w okolicy Wysokiego Mazowieckiego. Lepertowizna została wymieniona osobno obok innych majątków. To konkretne wydarzenie z jej historii społecznej. Opracowanie Bogusławy Szczerbińskiej wiąże ówczesną falę protestów z żądaniami lepszego wynagrodzenia i większej ordynarii; nie podaje jednak odrębnego porozumienia wynegocjowanego w Lepertowiznie.

Kolejną zmianę przyniosło osadnictwo z Lubelszczyzny. Dorota Krystyna Rembiszewska wymienia Lepertowiznę wśród wsi zasiedlanych przez przybyszów, którzy w 1911 roku kupowali ziemię w okolicy Osip. Łączna liczba 24 rodzin odnosi się do całej opisywanej grupy, nie do samej Lepertowizny. Autorka korzystała także ze wspomnienia osoby, która przyjechała tutaj jako dziecko. Zwróciła uwagę na odmienną mowę i obyczaje osadników oraz stopniowe przenikanie elementów ich gwary do języka sąsiadów.

Spis z 1921 roku odnotował Osipy-Lepertowiznę jako wieś z dziesięcioma budynkami mieszkalnymi i jednym innym zamieszkanym. Liczyła 73 osoby: 31 mężczyzn i 42 kobiety. Wszyscy mieszkańcy zadeklarowali narodowość polską oraz wyznanie rzymskokatolickie.