Krasowo-Częstki

Przed zniszczeniem wsi

Krasowo-Częstki ma historię znacznie starszą niż druga wojna światowa. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wskazywał dokumenty dotyczące tej właśnie miejscowości od 1500 roku. Nie jest to data jej założenia. W opisie wydanym w 1883 roku wieś należała do gminy i parafii Piekuty; leżała nad strumieniem nazywanym Tłoczewką lub Dzieżą. Autor odnotował 70 dymów, 621 mórg gruntów oraz 375 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego i 32 mojżeszowego. Scharakteryzował okolicę jako równinną, z przewagą gleb gliniastych. Wspomniał też uroczysko Skarbna Góra i znajdowane tam fragmenty ceramiki oraz przepalone kości. Ówczesna interpretacja jako cmentarzyska była przypuszczeniem autora, nie wynikiem opisanych badań wykopaliskowych.

Spis z 1921 roku wykazał 405 mieszkańców: 371 katolików, 19 prawosławnych i 15 osób wyznania mojżeszowego. W rubrykach zabudowy zapisano 31 budynków mieszkalnych i aż 44 inne budynki zamieszkane. Ta ostatnia kategoria nie oznacza kolejnych 44 zwykłych domów. Liczby ze spisu pokazują społeczność wsi dwie dekady przed pacyfikacją; nie są stanem bezpośrednio z lipca 1943 roku.

17 lipca 1943 roku

W nocy z 16 na 17 lipca niemieckie formacje otoczyły miejscowość. Mieszkańców spędzano do stodoły Stanisława Jankowskiego, a następnie mordowano przy przygotowanych grobach. Zabudowania ograbiono i spalono. IPN podaje od 257 do 259 zamordowanych; na miejscowych upamiętnieniach i w części opracowań występuje liczba 258. Wśród ofiar były kobiety i dzieci. Pochodzący z Krasowa-Częstek ksiądz Józef Kaczyński po przybyciu na miejsce spisał nazwiska zabitych. Jego relacja jest ważnym świadectwem zbrodni, ale nie oznacza, że obserwował cały jej przebieg.

W 1946 roku staraniem ocalałych i księdza Kaczyńskiego wzniesiono murowaną kaplicę. W 1985 roku na cmentarzu umieszczono urnę z ziemią z 24 spacyfikowanych wsi ziemi łomżyńskiej. Miejscowe upamiętnienie zyskało tym samym również wymiar regionalny, zachowując związek z konkretnymi rodzinami pomordowanymi tutaj w 1943 roku.