Kozarze

Z Kozarzami wiąże się znalezisko znacznie starsze niż pisana historia wsi. Muzeum Archeologiczne w Biskupinie wymienia wśród konserwowanych zabytków fragment miejscowej dłubanki o długości 5,4 metra, datowany w muzealnym zestawieniu na I wiek przed naszą erą. To cenna informacja o dawnym użytkowaniu tych okolic. Nie dowodzi jednak ciągłości osadnictwa od starożytności ani nie wyznacza daty powstania Kozarz. Nie potwierdzono też na tej podstawie obecnego miejsca ekspozycji łodzi.

Konkretny obraz dziewiętnastowiecznej wsi przynosi hasło Nowodwory w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego”. Według przytoczonych tam danych z 1870 roku Kozarze wchodziły w skład dóbr Nowodwory obok rezydencji oraz folwarków Dominikowo i Adamowo, a także osady młyńskiej Tworkowiec. Dla samych Kozarz podano 42 osady i 639 mórg gruntu. Nie są to dane o całym kompleksie majątkowym, którego powierzchnia i zabudowa zostały w haśle zestawione osobno.

Taki zapis pozwala spojrzeć na Kozarze jako na wieś funkcjonującą w otoczeniu folwarków, lasów i gospodarki wodnej nad Nurcem. Trzeba przy tym zachować granice świadectwa: wymienione przy Nowodworach młyny czy cegielnia nie stają się automatycznie obiektami znajdującymi się w samej wsi. Również dzisiejszych części Kozarz nie należy bez dodatkowych dokumentów utożsamiać z granicami dawnych folwarków.

W spisie z 30 września 1921 roku Kozarze wykazano w gminie Klukowo powiatu wysokomazowieckiego. Zapis obejmuje 51 budynków mieszkalnych i 292 osoby, po 146 mężczyzn i kobiet. Wszystkich mieszkańców odnotowano jako rzymskich katolików narodowości polskiej. Adamowo i Dominikowo mają w tej samej tabeli własne pozycje jako folwarki; nie dodano ich mieszkańców do historycznej liczby ludności Kozarz. Zestawienie pokazuje więc ówczesny sposób porządkowania osad, a nie gotowy odpowiednik współczesnej miejscowości statystycznej.

Do nowszych dziejów społecznych należy miejscowa straż pożarna. „Wieści Ciechanowieckie” w numerze 1/2012 opublikowały relację z jej pięćdziesięciolecia i przekazania sztandaru ufundowanego przez osoby prywatne oraz instytucje. Artykuł dokumentuje wielopokoleniową tradycję OSP, ale bez dodatkowego potwierdzenia nie przyjęto roku wydania gazety za dokładną datę uroczystości ani nie wyliczono z niego daty powstania jednostki.