Koce-Basie

Koce-Basie należą do zespołu osad występujących w dawnych źródłach pod wspólną nazwą Koce. Nie należy jednak przenosić każdej informacji o tej okolicy na jedną dzisiejszą wieś. Wydany w 1902 roku tom uzupełniający „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” wylicza osobno Basie, Basie-Dołki, Borowe, Piskuły i Schaby. Przywołana tam wzmianka z 1464 roku odnosi się do Koców jako szerszego gniazda rodowego, a nie do udokumentowanego założenia Basiów.

Ten sam opis pozwala zobaczyć miejscową strukturę własności. W Basiach odnotowano 60 dziesięcin ziemi włościańskiej i 178 dziesięcin drobnoszlacheckiej. Była to zatem społeczność bardziej zróżnicowana, niż sugerowałaby sama etykieta wsi szlacheckiej. Sąsiednią osadę Basie-Dołki słownik ujmował oddzielnie, z 47 dziesięcinami należącymi do Koców. Nie wolno automatycznie dodawać jej areału do danych Basiów ani traktować wszystkich wymienionych Koców jako jednej miejscowości.

Spis przeprowadzony 30 września 1921 roku zastał Koce-Basie w gminie Rudka powiatu bielskiego. Zapisano 210 mieszkańców: 110 mężczyzn i 100 kobiet. W rubrykach wyznaniowych wykazano 206 rzymskich katolików i cztery osoby prawosławne. Szczególnie wymowny jest zapis o zabudowie: obok 19 budynków o przeznaczeniu mieszkalnym odnotowano 21 innych zamieszkanych. Nie jest to więc prosta informacja o czterdziestu zwykłych domach; źródło rozróżnia dwie kategorie obiektów, nie wyjaśniając przyczyn takiego sposobu zamieszkiwania.

We wsi 16 stycznia 1901 roku urodził się Paweł Olszewski, późniejszy lekarz związany z Ciechanowcem. Muzealny biogram przypomina jego naukę początkowo w domu rodzinnym, a następnie w Wilnie. Olszewski został jednym z założycieli Towarzystwa Miłośników Ciechanowca w 1962 roku i współtwórcą Muzeum Rolnictwa. Jest to osobisty związek Basiów z regionalnym ruchem ochrony dziedzictwa, nie dowód istnienia we wsi osobnego muzeum czy zachowanego domu jego urodzenia.

Ważnym powojennym przedsięwzięciem mieszkańców było utworzenie OSP w 1950 roku. Początkowo strażacy korzystali z ręcznej sikawki obsługiwanej przez cztery do sześciu osób i przewożonej zaprzęgiem konnym. W 1959 roku otrzymali motopompę „Leopolia”. Historia tej jednostki pokazuje konkretną zmianę w codziennym bezpieczeństwie wsi: przejście od wspólnego wysiłku przy ręcznym pompowaniu do sprzętu silnikowego.