Kobylin-Kruszewo

Osobna wieś dawnego Kobylina

Zygmunt Gloger opisywał Kobylino jako wspólną nazwę kilku sąsiadujących wsi zamieszkanych przez szlachtę cząstkową, czyli właścicieli niewielkich udziałów ziemi. Każda osada miała również własne określenie, używane w codziennej mowie. Wśród nich wymienił Krusze, utożsamiane z dzisiejszym Kobylinem-Kruszewem, i wskazał Kruszewskich władających częścią Kobylina w 1506 r. Jest to wiadomość o posiadaniu ziemi, nie zachowany akt założenia wsi. Nie trzeba wywodzić od niej szczegółowej genealogii wszystkich późniejszych mieszkańców.

Opis Glogera pomaga rozdzielić historię całej okolicy od dziejów jednej osady. Podane przez niego 122 dymy w 1775 r. oraz 135 domostw w 1827 r. dotyczą łącznie kilku wsi kobylińskich, a nie samego Kruszewa. Również informacje o znaleziskach archeologicznych w szeroko rozumianym Kobylinie nie wskazują automatycznie stanowiska w tej miejscowości.

Wieś na planach i w spisie

W zespole Izby Skarbowej Łomżyńskiej zachował się Plan gruntów wsi szlacheckiej Kobylin-Kruszewo z 1889 r. Przechowuje go Archiwum Państwowe w Białymstoku. Sam tytuł dokumentuje odrębną wieś oraz dawny charakter własności; publiczny katalog nie udostępnia jednak skanu, który pozwalałby odtworzyć ówczesne drogi i rozmieszczenie zabudowy.

Spis z 30 września 1921 r. wymienia Kobylino-Kruszewo w gminie Piszczaty. Odnotowano 162 mieszkańców: 70 mężczyzn i 92 kobiety, oraz 33 budynki przeznaczone na mieszkanie. Wszyscy spisani byli rzymskimi katolikami i deklarowali narodowość polską. Starszy zapis Kobylino w nazwie pokazuje zarazem, dlaczego przy poszukiwaniu dokumentów warto sprawdzać więcej niż dzisiejszą pisownię.

Osobny etap miejscowej gospodarki rolnej poświadcza pierworys gruntów scalonych na mocy orzeczenia Okręgowej Komisji Ziemskiej w Białymstoku z 30 maja 1928 r. Opracowanie Józefa Zienkiewicza obejmuje sześć sekcji, od A do F, w skali 1:2500. To konkretna dokumentacja porządkowania własności w Kruszewie, nie jedynie ogólny opis reformy rolnej. Bez wglądu do arkuszy nie można natomiast przypisać scaleniu poszczególnych dzisiejszych siedlisk.