Jabłoń Kościelna

Parafia i wieś

Dawna Jabłoń-Wronia, później Kościelna, pełniła funkcję religijnego centrum zespołu wsi noszących wspólny pierwszy człon nazwy. Według dokumentacji diecezjalnej parafię erygowano w lipcu 1493 roku, przy czym duszpasterstwo istniało tutaj wcześniej. Jest to data instytucji kościelnej, nie narodzin osady. Ostatnia drewniana świątynia spłonęła w 1866 roku. W latach 1867-1868 wzniesiono kościół z cegły i kamienia według projektu Karola Majewskiego. Świątynia, obecnie pod wezwaniem świętych Apostołów Piotra i Pawła, została konsekrowana 3 maja 2018 roku.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego pozwala zobaczyć również świeckie życie miejscowości. Dla 1827 roku podał 28 domów i 162 mieszkańców. W opisie wydanym w 1882 roku wymienił szkołę początkową, dwie karczmy oraz dwa wiatraki. Rozróżniał grunty szlacheckie, włościańskie i kościelne, a więc nie przedstawiał Jabłoni jako jednolitego majątku. Kościelne centrum okolicy było zarazem miejscem nauki, usług i gospodarowania.

Spis z 30 września 1921 roku odnotował 46 budynków mieszkalnych i 235 osób. Wyznanie rzymskokatolickie deklarowały 182 osoby, prawosławne jedna, a mojżeszowe 52. Te dane dokumentują zróżnicowanie społeczności przedwojennej Jabłoni; dotyczą konkretnego spisu, nie późniejszej liczby mieszkańców.

Wielowiekowa tradycja szkolna

Historia miejscowej szkoły sięga nauczania przy parafii: w 1674 roku odnotowano trzech uczniów i organistę Wojciecha Markowicza. W 1818 roku powstał nowy budynek szkolny, ufundowany przez parafian i proboszcza. Placówka miała jednak okresy bardzo ograniczonej działalności; w 1874 roku uczono tylko zimą. Kolejny drewniany gmach zbudowano w 1905 roku. Po wojnie trudności lokalowe pozostawały dotkliwe: w roku szkolnym 1961/1962 lekcje odbywały się w trzech budynkach, także w wynajmowanych salach. Nową szkołę oddano do użytku 5 stycznia 1962 roku.