Jabłoń-Jankowce

Wieś przy historycznej kolei

Jabłoń-Jankowce była samodzielną wsią w rozległej okolicy Jabłoń. Nie należy utożsamiać jej metryki z dziejami pobliskiej Jabłoni Kościelnej. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podał dla Jankowiec 27 domów i 172 mieszkańców w 1827 roku. W późniejszej charakterystyce, opublikowanej w 1882 roku, wymienił 33 domy oraz 306 mórg ziemi poduchownej. Już wówczas przez grunty wsi przechodziła kolej warszawsko-petersburska. Jest to konkretny ślad przemian komunikacyjnych miejscowego krajobrazu, choć sam zapis nie dowodzi istnienia tutaj stacji.

W pierwszym spisie powszechnym niepodległej Polski, przeprowadzonym w 1921 roku, Jankowce zapisano osobno: miały 34 budynki mieszkalne i 193 mieszkańców, wszystkich wyznania rzymskokatolickiego. W porównaniu z danymi z 1827 roku liczba domów wzrosła nieznacznie, a ludność o 21 osób. Zestawienie nie wyjaśnia migracji ani zmian granic gruntów, ale pozwala uchwycić skalę tej społeczności w dwóch różnych epokach.

Młyn i praca społeczna

Po drugiej wojnie światowej powstał murowany, dwukondygnacyjny młyn Stanisława Jankowskiego. Szczegółowe opracowanie młynarstwa datuje budowę na lata 1945-1946. Wyjaśnia też, że zakładu nie znacjonalizowano, ponieważ w okresie nacjonalizacji pozostawał niewykończony. Młyn pracował do 1997 roku. Pożar w 2002 roku spowodował niewielkie zniszczenia wnętrza. To dzieje konkretnego przedsiębiorstwa i rodziny, odmienne od wcześniejszych wiatraków opisywanych w sąsiednich wsiach.

Osobną tradycję tworzy ochotnicza straż pożarna. Jej początki sięgają zebrania założycielskiego w listopadzie 1930 roku; zatwierdzenie organizacji przez urząd wojewódzki nastąpiło 31 marca 1931 roku. Ciągłość tej tradycji przypomniał jubileusz 95-lecia, obchodzony 4 maja 2025 roku przy miejscowej remizie. W 2021 roku koło gospodyń Janko-Wianki realizowało również projekt Lokalnej Izby Tradycji, nastawiony na zachowanie dziedzictwa mieszkańców. Dokumentacja projektu nie oznacza jednak stałych godzin działania muzeum.